МАРОМИ ПОЙТАХТ

Навидҳо

НАВРӮЗИ АҶАМ ЗИНДА КУНАД, ХОКИ КУҲАНРО...

      Халқи тоҷик ба ояндагони худ мероси гаронбаҳои моддӣ ва оинҳои қадимаи миллӣ, аз қабили ҳайкалсозӣ, қолинбофӣ, чӯбкорӣ, санъати тасвирӣ, ихтирооти хату қоғаз, заргарӣ, кулолгарӣ ва дигар бахшҳои фаъолияти мардумиро боқӣ гузоштааст. Инҳо дастовардҳои қадимаи тоҷикӣ ба шумор мераванд, ки танҳо номгӯяшон чандин китоб мешавад. Мутаассифона, ҳамаи он то ба мо омада нарасидааст. Дар арсаи таърих бис­ёр ҷашнвораҳо пайдо шуда, чандон умр надидаанд. Аммо боз суннатҳое низ ҳастанд, ки тӯли садсолаҳо тавонистанд чун рамзи миллат, ҳастии халқ ва фарҳанги хоси инсоният арзи ҳастӣ намоянд. Яке аз бошукӯҳтарин ва арзишмандтарин мероси фарҳангии миллати тоҷик, ки аз қарни тӯлонии таърих то ба имрӯз мавқеву манзалат ва шаҳомати худро аз даст надода, ҳамчун муаррифи халқи тоҷик дар арсаи ҷаҳонӣ хизмат кардааст, ҷашни байналмилалии Наварӯз аст.

 

Халқи тоҷик фасли зебои баҳорро бесаброна интизор мешавад, то Наврӯзи хуҷастапайро бо аҳли хонадон ҷашн гирад ва дарду ғамро аз дилҳо дур карда, шодию нишот ва дӯстиву рафоқат­ро барқарор созад. Наврӯз, ба қавли аксари таърихнигорон, чун Страбон, Истахрӣ, Берунӣ, Хайём, Наршахӣ, С. Айнӣ ва дигарон, иди миллии қавми эронитабор буда, тақрибан 6000 сол пеш бо инкишофи деҳқонӣ пайдо шудааст. Ин санаи бузург ҳар сол 21-22-юми март ботантана таҷлил мешавад ва дар ин рӯзи басо хуҷаста баробаршавии шабу рӯз ба назар мерасад, ки дар ин рӯзҳо баҳори воқеӣ ҳукмрон мешавад. Мавсими ҷадиди кишоварзӣ, замони интизорӣ ва умедвориҳои деҳқон оғоз мегардад.

 

      Дар рӯзгори мардуми ориёӣ маросими зиёде бо анъанаҳои гуногун ҷашн гирифта мешуд, лекин Наврӯз нисбат ба дигар идҳо бо шукӯҳу шаҳомати хосса таҷлил мегардид. Дар бораи пайдоиши Наврӯз дар адабиёти таърихӣ нақлу ривоятҳои зиёде мавҷуданд. Ҳаким Умари Хайём- шоир ва олими бузург дар асараш "Наврӯзнома" ривоятҳои зиёде марбут ба пайдоиши Нав­рӯз овардааст: "Чун Каю­марс аввалин подшоҳи мулки Аҷам бар тахт нишаст, хост, ки айёми солу моҳро муайян намояд ва он рӯз даври офтобиро ба дақиқаи Ҳамал бидид ва солро ба 12 моҳ ва ҳар якеро ба 30- рӯзӣ ҷудо карду рӯзи аввалро Наврӯз ном ниҳод ".

 

     Наврӯз дар замони Ҳахоманишиниҳо, Ашкониҳо, Сосониён ботантана таҷлил мегардид ва дар замони императори Сосониён иди соли нав эълон гашта, ҷашнгириаш шаш рӯз идома ёфт. Ин ҷашни бошукӯҳ аз қадим бо урфу одат ва суннатҳои гуногун баргузор мегардад, ки яке аз суннатҳои Нав­рӯз ин "ҳафтшин" ва "ҳафтсин" мебошад, ки орогари дастархони наварӯзӣ аст ва ҳар яке аз ин суннатҳо рамзи махсуси худро дорост. Инчунин, ҷашни Наврӯз таомҳои хоссаи худро дорад ва яке аз онҳо, ки рамзи наврӯзаш медонанд, ин суманак аст.

 

       Суманак таоми ширин ва хуштаъм буда, бо номҳои суманак, сумалак, суману дар давлатҳои гуногун шинохта шудааст ва танҳо дар фасли баҳор пухта шуда, рӯйи хони наврӯзӣ гузоша мешавад. Мардум аввалан коми худро бо ин хӯроки лазиз ширин мекунанд, то ки зиндагӣ ва рӯзгорашон ҳамеша ширин  бошад ва баъдан, бо рақсу бозӣ ва шӯхиҳои наврӯзӣ идро таҷлил мекунанд.

 

      Таърихшиносон ҳадс мезананд, ки дар минтақаҳои тоҷикнишини Осиёи Миёна ҷашни Наврӯз бо хусусиятҳои рангоранги хоси худ таҷлил мешавад. Рӯзҳои ид ҳар гуна бозиҳои миллӣ барпо мегардад. Қариб дар ҳама манотиқи Тоҷикистон расми "Ҷуфтбаророн", яъне кишту кори соли нав шурӯъ мешавад, ки инҳо ҳам яке аз суннатҳои муҳими Наврӯзи хуҷаста ба ҳисоб мераванд ва маҳз дар фарорасии идҳои баҳорӣ баргузор мегарданд.

 

     Дар осори мусиқии гузаштаи мо низ мақомҳои Наврӯзӣ, аз қабили "Боди Наврӯзӣ", "Наврӯзи бузург", "Наврӯзи Қайқубод", "Наврӯзи Маздак", "Сози Наврӯзӣ", "Роҳати Хусравонӣ", "Наврӯзи Аҷам" ва ғайраҳо аз ҷониби мусиқидонону навозандагон эҷод гардидаанд, ки имрӯз қисме аз онҳо дар мусиқии классикии мо "Шашмақом" пойбарҷост.

 

      Дар замони истиқлолият, ки Тоҷикистон ба бисёр дастовард ва пешравиҳои бузург ноил гардидааст, Наврӯз ҳам мавқеъ ва шукӯҳу шаҳомати худро аз нав пайдо кард ва ба яке аз ҷашнҳои умумимиллӣ табдил ёфт. Сарвари давлат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҷаҳонишавии иди Нав­рӯз саҳми арзандае гузошта, аз бисёр минбарҳои ҷаҳонӣ баромад намуда, ин мероси аҷдодии тоҷиконро ба ҳама халқиятҳои олам муаррифӣ намудаанд. Аз ҷумла 27-уми марти соли 2010 муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар тантанаҳои байналмилалии наврӯзи шаҳри Теҳрон иштирок карда, чунин иброз намудаанд: «Ҳар халқияту миллату қавмро оинест, ки аз дигарон фарқ мекунад. Ҳар миллатеро суннатест, ки бо он ҳастӣ дорад. Наврӯз ҷашн, оин, аньана ё русумест, ки аз ниёгон ба мо расидааст».

 

     Ҳамин тавр, аз ҷониби Маҷмааи умумии Созмони Милали Муттаҳид 19-уми феврали соли 2010 ҷашни байналмилалӣ эълон гашт. Баъдан аз тарафи ЮНЕСКО ба феҳристи ёдгориҳои ғайримоддӣ ворид шуд, ки ин аз бузургии ҷашни Наврӯз ва тамаддуни миллати тоҷик гувоҳӣ медиҳад. Имрӯзҳо иди бузурги тоҷикон қариб дар тамоми дунё бо як шаҳомати хосса ҷашн гирифта мешавад.

 

      Дар маҷмӯъ, Наврӯз пайвандгари халқҳою фарҳангҳост ва ҳар сол инсонҳоро бо ҳамдигар наздиктар мегардонад ва барои пойдории сулҳу истиқлол ва аз байн бурдани низоъҳою бегонагиҳо дар ҷаҳон мусоидат мекунад.

 

Умедҷони КАРИМХОН,

 

"Мароми пойтахт"

  


2020-03-20 14:02:22    37    Муфассал...


ҶАШНЕ, КИ АЗ ШУКУФОӢ МУЖДА МЕРАСОНАД

Наврўз оғози сол, рамзи шукуфоӣ, ҷашни бузурги эҳёи табиат ва шукўҳу шаҳомати анъанаҳои миллии ниёгонамон мебошад. Наврўз ҷашни пирўзии рўшноӣ бар торикӣ, равнақу шукуфоӣ бар карахтиву беҳаракатӣ, рўзи фархундатарин ва муборактарини сол аст.
Аксарияти сарчашмаҳои бостонӣ пайдоиши Наврўзро ба фаъолияти шоҳи чаҳоруми пешдодӣ Ҷамшед нисбат медиҳанд. Аз ҷумла, Ҳаким Фирдавсӣ дар яке аз дос­тонҳои «Шоҳнома», ки «Андар подшоҳии Ҷамшед» унвон дорад, овардааст, ки Ҷамшедшоҳ баъд аз поён бахшидани корҳои бузург дар даврони салтанаташ, хосса солҳои охири он, бо ёрии фарри Каёнӣ (шаҳомат ва ҳашамати подшоҳони Каёнӣ) ва мувофиқ бо шукўҳи подшоҳии хеш тахте бисохт ва онро, ки гўё аз зару сим бунёд ёфта буд, бо дурру гуҳар биёрост ва ҳар гоҳ, ки мехост, девони бузургҳайкал тахтро бар дўш гирифта, аз замин ба осмон мебурданд ва Ҷамшед ба рўйи тахт ҳамчун хуршед ба само медурахшид.
Аз тасвири Фирдавсӣ бармеояд, ки баъди сохтани тахти ҳайратангез дар
Истахри Форс, ки ҳоло бо номи «Тахти Ҷамшед» шуҳрат дорад, овозаашро шунида, бузургон ва мардумон ба сўйи ин тахтгоҳ мешитобанд.
Намояндагони халқу миллатҳои гуногун бо Ҷамшедшоҳ армуғонҳои гаронбаҳо, зару сим ва дурру гуҳар оварда, бар пойи ў нисор менамоянд. Шуҳрат, шукўҳу қудрат ва дороиву сарвати Ҷамшед хеле иртиқо ёфта, пуровоза мегардад. Чунин воқеаи бузург дар тахти Ҷамшед дар Истахр рўзе анҷом пазируфт, ки он рўз аз рўзҳои дигари сол тафовут дошт. Он рўзи Ҳурмузд, рўзи аввали моҳи Фарвардин, оғози фасли баҳор ва соли нав буд. Дар он рўзи хуҷаста мардумони олам осудаву болидарўҳ буданд, Ҷамшедшоҳи эронзамин, ки гетӣ аз корҳои неки ў ободу мардумон осуда гардида буданд, шоду пирўзмандона бар тахт нишаст ва ҷашн ороста меҳмонону бузургонро бар атрофи тахт ҷой дод ва бипазируфт. Ромишгарон ба ромиш ва машшоқон ба навохтани руд машғул буданд, майгусорӣ менамуданд ва шодиву дилхушиҳо ҳадду канор надошт. Он рўзро Наврўз ном ниҳоданд. Ҳамин тавр, ин ҷашни хуҷаставу фаррух, ки ҳар сол мо онро ҷашн мегирем, дар кишвари мо аз он хусравон-Каюмарсу Ҷамшед ва шоҳону бузургони дигари ориёӣ ёдгор мондааст.
Ҷашни Наврўз ҳанўз солиёни зиёде пеш аз Зардушт баргузор мегардидааст, аммо дар сарчашмаҳои бостонӣ қариб ҳамаи ривоятҳову устураҳо Ҷамшедро асосгузори Наврўз донистаанд. Масъудӣ, Ҳамзаи Исфаҳонӣ, Абўрайҳони Берунӣ ва дигарон дар бораи пайдоиши Наврўз вобаста бо барпо гардидани аввалин шаҳри эрониён Истахр маълумот дода, аз ҷониби Каюмарс, Ҷамшед ва шоҳони баъдина идома ёфтани сохтмони ин шаҳрро зикр намуданд.
Мо имрўз ба шарофати истиқлоли давлатӣ Наврўзро ҳамчун ифодагари ормонҳои миллии мардуми тоҷик бо самимият ва шаҳомати хосса таҷлил мекунем ва рўҳи озодаи онро дар вуҷуди худ дубора эҳсос менамем. Зеро бо ибтикор ва дастгирии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Наврўз ҷашни ҷаҳонӣ эълон гардид. Аз ин рў, Наврўзи даврони Истиқлол бар шукўҳу ҷалоли худ боз як неруи хосе зам намуд, ки Наврўз хусусиятҳои деринаашро бо пазироии рўҳияи замони нав созгор карда, имрўз он мавриди эътирофи ҷаҳониён қарор гирифтааст.
Назар БАҲРУЛЛО,
корманди Китобхонаи миллии
Тоҷикистон 


2020-03-20 13:51:20    17    Муфассал...


БАРХЕЗ, КИ БА ДАРИ ТУ НАВРЎЗ ОМАД

     19 марти соли равон дар ташкилоти ибтидоии “Геолог” ба муносибати ҷашни Наврӯзи байналмилалӣ чорабинии фарҳангӣ баргузор гардид. Аз ҷониби устодону донишҷӯён хони наврӯзӣ, ҳунарҳои мардумӣ манзур карда шуд. Зери навои созу навои дилошӯб фасли сол “Баҳор” ва “Бобои деҳқон” ба саҳни ҳавлӣ баромада, ҳозиринро бо ҷашни Наврӯз муборакбод гуфта, орзуҳои нек менамуданд.
Маҳмадалӣ Бахтиёр, раиси ташкилоти номбурда ҳозиринро бо ҷашни ниёгон табрик намуда, роҷеъ ба таърихи Наврӯз, оину суннатҳои неки он, эҳёи он дар замони соҳибистиқлолӣ ибрози андеша намуд.
      Дар фарљоми озмун барои дастархони беҳтарин, таоми беҳтарин, либоси беҳтарини миллӣ, қироати беҳтарини шеър, баҳори беҳтарин ба ғолибон Сипоснома ва туҳфаҳои хотиравӣ тақдим гардид.

  


2020-03-20 13:39:50    20    Муфассал...


НАВРЎЗ ҶАВҲАРИ ҶОВИДОНАИ ТАМАДДУНИ МИЛЛАТИ ТОҶИК

Дар ташкилоти ибтидоии ҳизбии "Хонаи меҳр" чорабинии идона бахшида ба таҷлили Наврӯзи байналмилалӣ   доир гардид.
Дар он
 
Муҳаббат Зарипова - Раиси ташкилоти ибтидоӣ, Лайло Шарипова - мудири шуъбаи кор бо занони   Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар ноҳияи Исмоили Сомонӣ ва намояндагони сохторҳои пойтахт ва ноҳияи Исмоили Сомонӣ иштирок намуданд.

 

     Фурқати Эгам чорабиниро ифтитоҳ намуда, меҳмононро ба ҳозирин ва бошандагони марказ муаррифӣ  кард. Мавсуф ќайд намуд, ки Наврўз ба ҳама шодиву хурсандиҳояш шоиставу арзанда аст, зеро бузургони мо фармудаанд, ки «Ҳар кас талаби Наврўз кунад, ба хуррамиву ободӣ ва шодиву нишот бирасад».

 

     Дар идома Лайло Шарипова дар доираи ҷашни шукуфтанҳо ва баҳамоиву хурсандиҳои мардуми сайёра-Наврӯзи байналмилалӣ суханронӣ намуда, Наврўзро ҳамчун оғози сол, рамзи шукуфоӣ, ҷашни бузурги эҳёи табиат ва шукўҳу шаҳомати анъанаҳои миллии ниёгонамон арзёбӣ намуд. Гуфта шуд, ки Наврўз ҷашни пирўзии рўшноӣ бар торикӣ, равнақу шукуфоӣ бар карахтиву беҳаракатӣ, рўзи фархундатарин ва муборактарини сол аст.  Дар фарљом бо иштироки ҳунармандони варзидаи Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон бо сурудани сурудҳои дилангез ва оҳангҳои дилнишин ба чорабинии идона ҳусни дигар ва хотири иштирокчиёнро болида намуданд.

  


2020-03-20 13:33:11    83    Муфассал...





Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор», солҳои 2018-2028




ВИДЕОПОРТАЛ

Ҳамаи видео



ТАҚВИМ

ПнВтСрЧтПтСбВс